Deal met broer Bolle Jos klapt: zo werken afspraken tussen OM en verdachten

In dit artikel:

Hoewel een deal met Jos Leijdekkers op het laatste moment niet doorging, gebruikt het Openbaar Ministerie (OM) procesafspraken steeds vaker om strafzaken sneller af te handelen. Justitie en de verdachte spreken af welke feiten bewezen kunnen worden en welke straf wordt geëist. In ruil voor medewerking kan de strafeis maximaal een derde lager uitvallen of kunnen onderdelen van de aanklacht vervallen. Verdachten zien meestal af van verweer, aanvullend onderzoek, het horen van getuigen en hoger beroep.

De gemaakte afspraken worden voorgelegd aan de rechtbank of het gerechtshof. Die moet controleren of er voldoende bewijs is, of de verdachte de gevolgen begrijpt en of de deal eerlijk is. Soms wordt een overeenkomst afgewezen, bijvoorbeeld omdat de afgesproken straf te laag is; dan volgt alsnog een volledig proces. Volgens emeritus hoogleraar Marijke Malsch is tijdwinst de belangrijkste reden. Het OM kampt met grote achterstanden en langdurige strafzaken kosten veel capaciteit. Procesafspraken werden in 2021 en 2022 vooral gebruikt voor oude dossiers, maar zijn inmiddels ook gebruikelijker in recente zaken.

Vooral in omvangrijke drugszaken worden deals gesloten. In Brabant waren dat er de afgelopen jaren meer dan honderd. In een grote xtc-zaak in Breda vielen de strafeisen in 2024 een derde lager uit en was de behandeling na enkele uren afgerond. Ook een voormalige lijfwacht van rapper Lil Kleine maakte in juni een afspraak en deed afstand van hoger beroep. Verdachten kiezen volgens misdaadverslaggever Willem-Jan Joachems voor zekerheid en vermijden procedures die jaren kunnen duren.

Critici vrezen echter dat verdachten hierdoor te gemakkelijk wegkomen. De VVD wees daar onder meer op na de procesafspraak met Faissal Taghi, die zes jaar cel kreeg zonder dat misdaadwinst hoefde te worden terugbetaald. Malsch waarschuwt bovendien dat er minder onderzoek wordt gedaan en dat de volledige waarheid minder vaak boven tafel komt. Slachtoffers, betrokkenen en journalisten krijgen daardoor minder inzicht in de zaak, terwijl slachtoffers mogelijk ook minder kans maken op schadevergoeding.