Den Bosch kijkt niet meer op van betoging meer of minder

In dit artikel:

Den Bosch telt veel meer demonstraties dan tien jaar geleden: van 10 in 2017 naar 270 in 2025. Voor 2026 zijn al 230 betogingen aangemeld. Daarmee behoort demonstreren bijna tot het dagelijkse straatbeeld van de stad. De acties gaan over uiteenlopende onderwerpen, van dierenleed en abortus tot asielopvang, stikstof, woningnood en internationale conflicten.

Een voorbeeld is Anonymous for the Voiceless, dat maandelijks in de Hinthamerstraat schokkende beelden uit de bio-industrie toont. Ook anti-abortusactivisten demonstreren geregeld bij de kliniek aan de Prins Bernhardstraat. De rechtbank Oost-Brabant bepaalde vorig jaar dat hun wekelijkse protesten niet zomaar verboden mochten worden: bezoekers aanspreken was volgens de rechter onvoldoende om van wanordelijkheden te spreken. Burgemeester Jack Mikkers noemt sommige acties moreel verwerpelijk, maar kan ze daarom niet verbieden. Ook bij demonstraties waarop deelnemers de Hitlergroet brachten, was er juridisch geen automatische grond om in te grijpen.

De toename betekent niet zonder meer dat de maatschappelijke onvrede in Den Bosch groter is geworden. Volgens Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar Sociale verandering en conflict aan de Vrije Universiteit Amsterdam, moet onvrede eerst worden gemobiliseerd voordat mensen de straat op gaan. Sociale media hebben dat veel eenvoudiger gemaakt: iedereen kan met een telefoon een groep oprichten en lokaal deelnemers werven. Waar vroeger vooral vakbonden en grote organisaties landelijke demonstraties organiseerden, kunnen nu kleine groepen zelf acties opzetten in hun eigen stad.

Slechts vijf tot zes procent van de Nederlanders doet daadwerkelijk mee aan demonstraties. Voor de meeste mensen blijft dat een drempel, maar wie eenmaal heeft meegedaan, keert volgens onderzoek vaak terug via actienetwerken. Tegelijkertijd verloopt 97 procent van de demonstraties zonder incidenten. In Den Bosch waren de meeste van de 1.037 aangemelde betogingen in de afgelopen tien jaar vreedzaam. Uitzonderingen waren onder meer de grimmige protesten tegen een vluchtelingenopvang in Engelen, spanningen rond Kick Out Zwarte Piet in 2019 en de avondklokrellen van januari 2021.

Door het grote aantal acties wordt het voor activisten moeilijker om media-aandacht te krijgen. Dat kan leiden tot grensoverschrijdend gedrag of burgerlijke ongehoorzaamheid, zoals bij Extinction Rebellion, al blijft geweld volgens Van Stekelenburg contraproductief: de aanleiding van het protest raakt dan ondergesneeuwd. Voor gemeente en politie betekent de groei vooral extra werk. Rond de Sinterklaasintocht zijn bijvoorbeeld al vier tegengestelde demonstraties aangekondigd, waardoor de autoriteiten groepen uit elkaar moeten houden terwijl het demonstratierecht zwaar weegt. Alleen dreigende wanordelijkheden of gevaar voor de volksgezondheid kunnen aanleiding zijn voor een verbod.