'Een kleine groep die alle besluiten neemt': hoe de macht in Den Bosch praktisch vrij spel heeft
In dit artikel:
In Den Bosch ligt de feitelijke macht vooral bij burgemeester en wethouders; de gemeenteraad oefent veel minder tegenmacht uit dan de theorie voorschrijft. Dat beeld kwam tijdens een recent debat in de Toonzaal telkens terug: politicoloog Marius Bakx, die onderzoek deed naar lokaal bestuur, stelde dat het college in de meeste gemeenten de beslissende rol heeft en dat de raad vaak onvoldoende tegengas geeft. Bestuurssocioloog Marcel Boogers sprak eerder al van een regentencultuur: een kleine elite die de grote lijnen bepaalt.
Lokale raadsleden zelf herkennen die cultuur. Judith Hendrickx (De Bossche Groenen) noemt het huidige college overtuigd van het eigen gelijk en weinig ontvankelijk voor kritiek. D66-raadslid Steven Elders vertelde hoe hij als nieuw raadslid in december 2023 al merkbaar afweek van de gebruikelijke omgangsvormen door kritisch vragen te stellen aan zijn eigen wethouder; dat stuitte op verbazing bij collega’s. Bakx en Elders roepen raadsleden op vaker ook intern tegenmacht te bieden, zelfs tegenover wethouders van de eigen partij.
Andere vormen van tegenmacht — lokale rekenkamer, ombudsfunctie en pers — spelen een rol, maar hun invloed is beperkt. Wilfred Goedmakers (voorzitter Rekenkamer ’s-Hertogenbosch) wees op de forse kostenoverschrijding van Theater aan de Parade (van oorspronkelijk geplande 62 miljoen naar uiteindelijk 83 miljoen) en betwijfelde of de raad adviezen van kritische experts genoeg serieus neemt. De rekenkamer kan signaleren, maar heeft zelf weinig instrumenten om besluiten te sturen.
Ook de lokale media staan onder druk: Dtv richt zich voorlopig op eerstelijns-nieuws terwijl het Brabants Dagblad zich meer als commercieel bedrijf profileert en clickbait-kritiek krijgt. Toch bleken journalisten wél in staat problemen aan het licht te brengen, zoals misstanden bij Weener XL en incidenten bij de afvalstoffendienst. Onderzoek laat zien dat regionale berichtgeving wethouders en raadsleden kan beïnvloeden.
Als tegenwicht én als poging de kloof met inwoners te dichten, organiseerde Den Bosch twee burgerberaden via gewogen loting. Zij adviseerden over ouder worden en burgerparticipatie; de uitkomsten zijn vooralsnog beperkt tot aanbevelingslijsten. Wethouder Pieter Paul Slikker benadrukte dat burgerberaden een belangrijke aanvulling zijn omdat reguliere besluitvorming veel groepen bereikt noch betrokken krijgt; in wijken met lage opkomst is representatie problematisch. Hij waarschuwde dat marginalisering van burgers ook politieke risico’s met zich meebrengt.
Die onvrede blijkt uit de aanhoudend lage opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen: sinds 2010 blijft deelname onder de 50 procent (behalve 2018: 51,3%). Kritiek richt zich op legitimiteit: wie beslist over de ruim 800 miljoen euro gemeentelijk budget als een klein deel van de bevolking stemt? De conclusie van het debat: er is behoefte aan meer tegenmacht en betere verbinding met burgers, maar de middelen en wil om dat structureel te veranderen lijken nog onvoldoende aanwezig.