Gezondheid versus energietransitie: zorgen over windturbines Heusden
In dit artikel:
In Heusden groeit bezorgdheid over mogelijke gezondheidseffecten van geplande windturbines nabij dorpen als Well, Hedikhuizen, Bokhoven en Ammerzoden. Omwonenden melden klachten variërend van slaapverlies, hoofdpijn en tinnitus tot angstgevoelens en hartkloppingen. Bewoners als Daniëlle van Vonderen en René van Domburg noemen verhalen van mensen die in de auto moeten slapen vanwege het constante laagfrequente gebonk; huisarts Sylvia van Manen signaleert vergelijkbare klachten in haar praktijk en waarschuwt voor ernstigere gevolgen bij langdurige blootstelling.
De zorg spitst zich vooral toe op laagfrequent geluid: diepe bonken en zoemen die verder reiken, muren doordringen en binnenshuis sterker worden ervaren. Moderne, hogere turbines zouden volgens critici meer laagfrequent geluid produceren doordat de wieken groter zijn. Van Manen, die samen met collega-artsen het informatieplatform Windwiki oprichtte, wijst op verbanden tussen geluidshinder en slaapverstoring, stressreacties, verstoring van het evenwicht en mogelijk verhoogde risico’s op hart- en vaatziekten en stemmingsproblemen. Een overzicht uit 2023 toont dat een groot deel van mensen dicht bij turbines slaapproblemen meldt: circa 80% binnen 500 meter, 65% binnen 1.000 meter en 41% binnen 1.500 meter — afstanden die overeenkomen met de locaties rond Heusden.
Gemeente en wetenschap: onduidelijkheid en tegengestelde interpretaties
Wethouder Jeroen van den Bosch benadrukt dat gezondheid zwaar meeweegt, maar zegt zich te moeten baseren op landelijke richtlijnen en RIVM-data. Zowel de WHO als het RIVM erkennen mogelijke effecten, maar vinden dat er nog te weinig robuust onderzoek is voor eenduidige conclusies. Van Manen bekritiseert de beschikbare onderzoeken en normen als verouderd en onvoldoende representatief voor moderne turbines; ze pleit voor toepassing van het voorzorgsbeginsel en een uitgebreider, onafhankelijk onderzoek.
Een belangrijk twistpunt is hoe geluid wordt gemeten. Sinds invoering van de Lden-norm mogen turbines dichter bij huizen staan dan vroeger; het middelen van geluid over lange periodes kan piekbelastingen verdoezelen, waardoor tijdelijke, maar ingrijpende hinder niet altijd zichtbaar is in de cijfers. Ook de WHO hanteert hindergrenzen (bijvoorbeeld maximaal 10% hinder bij industriële bronnen), maar critici vinden dat die grenzen onvoldoende bescherming bieden tegen slaapverstoring en de lange termijn gezondheidseffecten daarvan.
Juridisch en beleidsmatig kader
Volgens bewoners en deskundigen staat Europees recht voorop: de leefomgeving mag niet verslechteren; uitspraken in België (Nevele) en Nederland (Delfzijl) illustreren dat dit relevante juridische aspecten zijn. Een nieuwe norm zou in juni 2025 komen, maar is uitgesteld door de val van het kabinet, waardoor huidige afstandsregels voorlopig blijven gelden. De gemeente voert nog aanvullend onderzoek (MER) uit en voert regelmatig gesprekken met inwoners; het is nog niet zeker of de turbines daadwerkelijk worden geplaatst.
Keuzes en dilemma’s
Het debat spitst zich toe op een fundamentele afweging: bescherming van omwonenden en veehouderij tegen gezondheidsrisico’s versus de noodzaak van de energietransitie. Voorstanders van strengere grenzen pleiten daarnaast voor alternatieven zoals meer wind op zee en voor een kennissessie met medische en technische experts om besluiten beter te onderbouwen. Critici wijzen erop dat gemeenten wel een zorgplicht hebben richting inwoners, maar weinig middelen om die te handhaven zodra turbines draaien — ze kunnen bijvoorbeeld ’s nachts niet stilgezet worden. De kwestie blijft daarmee een complex samenspel van wetenschap, beleid, recht en lokale belangen.