Van Breda tot Zuid-Frankrijk: de vergeten vlucht van tienduizenden inwoners

In dit artikel:

In mei 1940 vluchtten ongeveer 60.000 Bredanaars uit angst voor de opmars van het Duitse leger; die massale evacuatie raakte daarna grotendeels vergeten. Historicus Sanne Stevens — zelf opgegroeid in Breda — reconstruert deze episode in haar boek Hoe een stad de benen nam, nadat een vriendin haar wees op het verhaal dat diens grootmoeder had meegemaakt. Stevens vond weinig online informatie en baseerde zich op archieven, dagboeken, verslagen en gesprekken met nabestaanden.

Op 10 mei 1940 viel Duitsland Nederland binnen; een dag later arriveerden Franse troepen in Breda om de stad als linie te gebruiken. Hun aanwezigheid en boodschap over straatgevechten zaaiden paniek, waardoor de uittocht op gang kwam. Wie precies het evacuatiebesluit nam blijft onduidelijk, maar burgemeester Bartholomaeus van Slobbe, met militaire ervaring en bezorgd over het ontbreken van plannen, speelt een centrale rol in Stevens’ reconstructie.

Antwerpen werd aangewezen als bestemming vanwege schuilvoorzieningen, maar de wegen konden de enorme mensenstroom niet verwerken; de verkeerschaos leidde tot verspreiding van groepen, blootstelling aan bombardementen en strijd, en uiteindelijk 114 doden. Toen velen terugkeerden bleek Breda grotendeels onbeschadigd, wat later leidde tot twijfels en verwijten richting de burgemeester en de Fransen — terwijl de Duitse inval het begin was van alles.

Stevens verbindt de gebeurtenissen met hedendaagse vluchtelingenstromen en stelt dat de geschiedenis relevant blijft: er zijn momenteel wereldwijd meer ontheemden dan sinds de Tweede Wereldoorlog.