Op deze Brabantse plek stond de allereerste moskee van ons land

In dit artikel:

Veel mensen denken dat de Mobarak-moskee (Den Haag, 1955) de oudste moskee van Nederland is, maar feitelijk ontstond er al rond 1951 een gebedsruimte voor moslims in de Duiventoren op het terrein van de Koninklijke Militaire Academie (KMA) in Breda. Die ruimte werd ingericht door Indonesische cadetten die tussen 1951 en 1957 aan de KMA werden opgeleid als onderdeel van afspraken rond de machtsoverdracht na de onafhankelijkheidsstrijd van Nederlands‑Indië. In totaal kwamen veertig Indonesische militairen naar Breda; achttien van hen werden later generaal.

De komst van de cadetten verliep niet probleemloos. De bestaande Cadettenkorps‑vereniging weigerde hen lidmaatschap — volgens historicus Wim Klinkert voelde men zich alsof men "de vijand binnenhaalt" — waarna de Indonesiërs hun eigen club oprichtten, culturele optredens organiseerden en de gebedsruimte in de Duiventoren gebruiksklaar maakten. Die ruimte geldt daarmee als de eerste moskeeachtige plek in Nederland, in gebruik tot de laatste Indonesiërs de KMA verlieten in 1957.

De cadetten namen ook deel aan publieke gebeurtenissen: in 1953 marcheerden zij tijdens het 125‑jarig bestaan van de KMA en werden zij ingezet bij de opvang van slachtoffers van de watersnoodramp datzelfde jaar. Ondanks deze zichtbaarheid is het spoor van hun aanwezigheid in de KMA‑gebouwen nu vrijwel verdwenen; op het terrein zijn alleen enkele batikdoeken uit 2003 terug te vinden en in archieven worden zij hooguit summier genoemd — in het jubileumboek zelfs als "vreemde vogels op de KMA". In 1997 verscheen er wel een boek in het Bahasa Indonesia over de veertig cadetten, maar gedetailleerde Nederlandse archiefbronnen blijven schaars.

Tegen de achtergrond van de huidige Ramadan illustreert deze episode hoe lang islamitische praktijk al onderdeel is van de Nederlandse militaire en sociale geschiedenis, ook al is die geschiedenis weinig zichtbaar in het openbare geheugen.