Toon legt geschiedenis van Gewande vast: 'Anders was alles verloren gegaan'

In dit artikel:

De 63‑jarige Gewandenaar Toon van Lith heeft zijn dorp grondig gedocumenteerd in een boek over Gewande, met een focus op de periode 1925–2025. Wat begon als speurwerk naar zijn eigen familiegeschiedenis — en een klein kaartje met zo’n twintig huizen — groeide uit tot jarenlang onderzoek in archieven en gesprekken met bewoners. Van Lith reconstrueerde honderd jaar aan bewoners en gezinssamenstellingen, mede dankzij de verplichte volkstelling van april 1930 die namen en eigenaars vastlegde.

Het boek bevat meer dan driehonderd pagina’s en 225 foto’s en brengt zowel alledaagse als opvallende verhalen samen: de vondst (en latere verdwijning) van mammoetbotten, een aangetroffen bedrag van 80.000 gulden in het huis van een overleden stel en het opmerkelijke gegeven dat het katholieke dorp ooit geen kerk had maar wel een schooltje met een protestantse leraar. Zijn werkwijze was huis‑aan‑huis praten, archiefonderzoek en het bundelen van mondelinge overlevering.

Van Lith ziet het werk als behoud van lokaal erfgoed: “Dit boek vormt het cultureel erfgoed van Gewande dat anders verloren was gegaan.” De uitgave verschijnt éénmalig; geïnteresseerden konden het tot 30 april bestellen. Het boek biedt een unieke blik op het sociale weefsel en de geschiedenis van een klein Maasdorp dat vaak alleen als natuurplek wordt gekend.