Van katholiek bolwerk naar 'swingstate': zo stemde Brabant toen en nu

In dit artikel:

Brabant is in een eeuw tijd veranderd van een politiek thuisfront van de katholieke zuil naar een kiesprovincie zonder duidelijke voorkeuren. Waar honderd jaar geleden de Roomsch-Katholieke Staatspartij (RKSP, later CDA) in 1925 nog ruim drievierde van de Brabantse stemmen kreeg — 77 procent tegenover 28,6 procent landelijk — zijn stemmen nu veel versnipperder. De katholieken bepaalden vroeger vrijwel alles: eigen krant, omroep, vakbond, scholen, verenigingen en invloedrijke kerkelijke leiders die in de jaren 50 zelfs uitstapjes buiten de zuil probeerden te verbieden en apostaten met kerkelijke sancties bedreigden.

Vanaf de jaren 70 verslapte die verzuiling: secularisering en individualisering maakten dat kiezers vaker zelf een partijkeuze maakten. Hoewel CDA en voorgangers tot eind twintigste eeuw vaak de grootste bleven, verdween de alleenheerschappij; partijen als PvdA, VVD en D66 veroverden stemmen (in 1998 was de PvdA zelfs de grootste). Begin 2000 kende het CDA onder Balkenende een herstel, maar haalde nog steeds net iets meer dan een derde van de stemmen in Brabant. Sinds 2010 scoorde vooral de VVD hoog, en recent won de PVV provinciaal de laatste verkiezing.

Tegelijk groeide politieke fragmentatie: populistische en tijdelijke succespartijen (NSC, BBB, Forum voor Democratie, 50PLUS, LPF) rijgen pieken en dalen aan elkaar. Met ongeveer twee miljoen kiesgerechtigden is Brabant nu een echte ‘swing-state’ waar partijen van oud én nieuw hard voor stemmen werven. Voor de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober zullen veel Brabanders opnieuw moeten afwegen: de invloed van cultuur en geschiedenis is sterk geslonken; de individuele keuze overheerst.