Zelfs in shopstad Den Bosch wankelen nu de leukste winkels: 'Pas op dat je geen openluchtmuseum overhoudt'

In dit artikel:

Den Bosch staat bekend om zijn aantrekkelijke historische binnenstad, maar juist de zelfstandige winkels die het centrum karakter geven, staan onder druk. Vooral hoge huren, stijgende kosten, veranderend consumentengedrag en een gebrek aan opvolgers bedreigen speciaalzaken. Ondernemers vrezen dat uiteindelijk vooral grote winkelketens overblijven.

Een duidelijk voorbeeld is slager Theo Slenders, die na ruim vijftig jaar op 31 januari met pensioen ging. Zijn kinderen wilden de zaak aan de Schapenmarkt overnemen, maar de maandhuur was opgelopen van 4300 gulden in 1999 tot bijna 7000 euro. Het pand van 135 vierkante meter staat inmiddels acht maanden leeg. Volgens Slenders is er bovendien jarenlang achterstallig onderhoud gepleegd door eigenaar Vastelanden, een vastgoedfonds uit Utrecht. Het fonds zegt zich niet in die kritiek te herkennen en zoekt nog een nieuwe huurder; eerst moet het pand worden verbouwd.

De problemen zijn niet uniek voor Den Bosch. In veel steden verdwijnen kleine zelfstandigen en speciaalzaken, terwijl grote ketens de winkelgebieden domineren. Vastgoedeigenaren worden regelmatig verweten dat zij met hoge huurprijzen de vitaliteit uit de binnenstad halen. Walter van de Griendt van belangenvereniging BIZ bestrijdt dat beeld. Volgens hem hebben eigenaren juist belang bij een aantrekkelijke mix van lokale winkels en ketens. Samen met de gemeente, ondernemersvereniging Hartje ’s-Hertogenbosch en projectontwikkelaars probeert BIZ leegstand terug te dringen. Met een gezamenlijke taskforce en gerichte acquisitie is die in een jaar gedaald van 9 naar 5 procent.

Toch verwacht Van de Griendt dat de komende vijf jaar vijftig tot honderd kleine winkelpanden vrijkomen. Veel ondernemers stoppen wegens pensionering zonder opvolger. De panden zijn vaak kleiner dan honderd vierkante meter, terwijl ketens grotere winkels zoeken. Het samenvoegen van monumentale panden kan een oplossing zijn, maar stuit op praktische en erfgoedbezwaren. Ook wordt gewaarschuwd dat woningen op winkelplekken de winkelstructuur verder kunnen verzwakken, al is dat volgens anderen beter dan langdurige leegstand en verval.

Voormalig wethouder Bert Pauli vindt dat de gemeente meer moet doen voor ondernemers. Hij wijst op verdwenen slagers, groentezaken en andere voorzieningen en pleit onder meer voor beter gebruik van leegstaande woningen boven winkels, betaalbaarder parkeren op rustige weekdagen en vervoersoplossingen voor mensen die slecht ter been zijn. Cadeau- en servieswinkelier Christel Holweg steunt die kritiek. Klanten willen zware aankopen gemakkelijk met de auto kunnen ophalen, terwijl bezoekers die per auto komen volgens onderzoek juist veel besteden. Zij vreest dat een leeglopende binnenstad verandert in een openluchtmuseum.

Niet iedereen is tegen het autoluw maken van het centrum. Adviseur John Stohr noemt die ontwikkeling logisch, maar vindt dat de gemeente beter moet kijken naar noodzakelijke mobiliteit, bevoorrading en de gevolgen van nieuwe beperkingen. Hij waarschuwt ook tegen een te sterke focus op toeristen, waardoor bewoners en lokale winkels kunnen verdwijnen.

Volgens Stohr zijn institutionele beleggers vaak vooral gericht op rendement en hebben zij weinig binding met de stad. Bedrijfsmakelaar Erwin Valks ziet meer betrokkenheid bij particuliere eigenaren, die soms bereid zijn genoegen te nemen met een lagere huur. Tegelijkertijd blijven grote ketens volgens betrokkenen noodzakelijk als publiekstrekkers. De uitdaging voor Den Bosch is daarom een evenwicht te bewaren: een commercieel levensvatbare binnenstad met ruimte voor ketens én de bijzondere lokale winkels die haar identiteit bepalen.